Oinsá mudansa klimátika afeta joventude ho defisiénsia iha ASEAN

🌏 ?

ASEAN Youth Disabilities Network (AYDN) konvida joventude ho defisiénsia iha nasaun ASEAN hotu, inklui Timor-Leste, atu fahe sira-nia esperiénsia moris liuhusi kestionáriu ida. Ita-nia resposta sei ajuda dezenvolve Módulu Aprendizajen kona-ba Mudansa Klimátika ne’ebé inkluzivu no responde ba nesesidade ema ho defisiénsia.

📝 Prienxe kestionáriu iha ne’e: https://bit.ly/AYDNClimateSurvey
📅 Prazu: 15 Novembru 2026

Se ita presiza ajuda atu prienxe kestionáriu (lee pergunta, tradús ba Tetun, ka lian gestuál), favor kontaktu RHTO: [númeru telefone / WhatsApp]

Ita-nia lian no esperiénsia importante! Favor fahe informasaun ne’e ba kolega, família no komunidade.

———

🌏 How is climate change affecting youth with disabilities across ASEAN?

The ASEAN Youth Disabilities Network (AYDN) invites youth with disabilities across ASEAN, including Timor-Leste, to share their lived experiences through a short questionnaire. Your answers will help shape a more inclusive, disability-responsive Climate Change Learning Module.

📝 Fill out the questionnaire: https://bit.ly/AYDNClimateSurvey
📅 Deadline: 15 November 2026

Need help filling it in (reading the questions, Tetum translation, or sign language)? Contact RHTO: [phone / WhatsApp number]

Your voice and experience matter! Please share this with friends, family and your community.

#RHTO #AYDN #ADF #DisabilityInclusion #ClimateChange #YouthWithDisabilities #TimorLeste #ASEAN

RHTO kontenti hodi Asina Akordu Parseria ho HAMNASA hodi Hametin servisu parseria ba Prevensaun TB, Tratamentu no Asesu Inkluzivu.

Versaun Tetun:
🤝 Semana ida ne’e RHTO kontenti hodi Asina Akordu Parseria ho HAMNASA hodi Hametin servisu parseria ba Prevensaun TB, Tratamentu no Asesu Inkluzivu.

Ofisialmente asina Akordu Parseria ida ne’e hodi hametin inkluzaun defisiénsia no asesu ekuitativu ba prevensaun, tratamentu, no servisu saúde TB nian iha Dili no Ataúro.
RHTO sei serbisu ho HAMNASA hodi implementa atividade bazeia ba komunidade ne’ebé apoia prevensaun TB, deteksaun sedu, referénsia, tratamentu, no asesu ba servisu saúde ne’ebe inkluzivu inklui hametin inkluzaun defisiensia iha HAMNASA nia politika hadia asesu ba TB no servisu saude ba ema ho defisiensia sira no hasae partisipasaun ema ho defisensia nia iha servisu saude nia iha programa prevensaun Tuberkulose.

🤝Hamutuk, ita servisu ba Timor-Leste ida ne’ebé inkluzivu liu no livre husi TB.

English Version:
🤝 This week RHTO happy to sign a Partnership Agreement with HAMNASA to strengthen partnership services for TB Prevention, Treatment and Inclusive Access.

The agreement was officially signed to enhance disability inclusion and equitable access to TB prevention, treatment, and health services in Dili and Ataúro.
RHTO will work with HAMNASA to implement community-based activities that support TB prevention, early detection, referral, treatment, and access to inclusive health services, including improving disability inclusion in HAMNASA policies, ensuring TB access and health services for persons with disabilities, and increasing participation of persons with disabilities in health services in the Tuberculosis prevention program.
🤝 Together, we serve an inclusive Timor-Leste free from TB.

RHTO realiza Serimonia Inagurasaun Uma ba Ema ho Defisiénsia iha RAEOA,Postu Nitibe,suku Bene-ufe aldeia Citrana.


RHTO hari Konstrusaun ne’e bainhira halo Vizita primeiru ba Maun Jacinto ho nia alin Irene ne’ebe moris ho defiasiensia Fiziku
Maun Jacinto nia lia-fuan ne’ebé dezafia tebes RHTO nia dehan katak : iha tempu Kalan, hau ho alin Irene toba, hateke ba uma kakuluk hateke hetan fulan no fitun nia naroman tama iha uma laran,wainhira loron-matan nabilan loron manas tama deit mai uma laran,iha tempu udan no anin, ami nain rua senti susar tebes hodi helik an iha uma laran”
Lia-fuan hirak ne’e motiva RHTO hodi buka fundus naton hodi kontinua harii Netik mahon ida hodi sira hamahan an ba, Maske hasoru dezafiu oi-oin, maibé ho Grasa Maromak nian, liu husi koperasaun no kolaborasaun ita hotu nian, ohin, loron 13 fulan Jullu 2026, ho orgulho bele responde ba Maun Jacinto no Mana Irene nia halerik.
Uma simples ne’e hari la’ós de’it husi montante osan ne’ebe iha maibé husi domin no solidariedade. Maske orsamentu limitadu, ami konsege finaliza obra ne’e hodi hakman sira nia halerik iha tempu pasadu,ho apoiu mos husi maluk defisiénsia, komunidade, no família sira ne’ebé oferese sira-nia tempu hodi konstrui uma mahon ne’e ho prova katak, ami mesak labele imi mesak mos labele maibe ita hamutuk ita bele hakotu bareira ne’ebe sira nain rua hasoru.
Iha aktividade ne’e mos RHTO agradese ba Palasiu Presidente kordenadora Servisu Sosiedade Civil no Asuntu Sosial hodi apoiu ekipamentus uma laran nian inklui Sprinbad,televizaun,meja no Kadeira no aihan komplementar ,agradese mos na Ministra solidariendade sosial no Inkluzaun hodi apoiu nesesidade baziku no apoiu aihan ba maluk ho defisiensia no faluk oan kiak iha serimonia ne’e hamutuk 43 Faluk oan kiak hamutuk 11 ema ho defisiensia hamutuk 32.
Aktividade inagurasaun ne’e partisipa mos husi reprezentante Palasiu Presidente kordenadora Servisu Sosiedade Civil no Asuntu Sosial, Ministra solidariendade sosial no Inkluzaun no Sekretaria Asuntu sosial edukasaun no Saude Rejiaun Oecusse, PNTL,UPF,ministerium Saude,Autoridade Lokal,WVTL iha Raeoa inklui Ema ho defisiensia no familia sira.

Labele Husik ema ida hela iha kotuk mai ita lolo liman ba malu hamrik ho Linha ne’ebe hanesan, hakat hamutuk hodi hakat ho maun jacinto ho mana irene hodi tesi no hakotu sira nain rua nia halerik hodi simu lembransa foun husi ita ba sira nain rua .

Formasaun Estandarizasaun Asistensia Saude inkluzivu Ba Profisionais Saude.

Semana Kotuk Institutu Nasional Saude Publika Timor Leste Servisu hamutuk ho Ra’es hadomi Timor oan facilita Formasaun Estandarizasaun Asistensia Saude Inkluzivu Ba Profisionais Saude iha Munisipiu Liquisa.
Formasaun ne’e ho objetivu atu hasa’e formandus sira nia konesimentu Baziku,kona ba Inkluzaun defisiensia hodi Presta servisu saude ne’ebe ho respeitu no dignu ba ema ho defisiensia iha Servisu fatin.
aktividade nee halao tamba hetan apoiu husi IX Governu Konstitusional.

Ra’es Hadomi Timor Oan Hala’o Audensia Ho Exelensia SECOMS


Ra’es Hadomi Timor Oan (RHTO) hala’o audensia ho sua Exelensia Sr.Expedito Dias Ximenes, Sekretariu Estadu Comunikasaun Sosial, hanesan parseiru dezemvolvimentu ba Implementasaun PAN-EhD-2021-2030 no kompromisiu ba implementasaun Konvensaun kona-ba Direitu Ema ho Defisiénsia (CRPD) nune’e ba inkluzaun defisiésia iha Timor-Leste,atu informasaun ne’e kredivel no iha balansu ba inkluzaun defisiénsia
Objetivu husi Audénsia ne’e RHTO koalia kona ba publikasaun Video ka informasaun ruma husi organizasaun defisiensia bele gratuita iha televizaun liu-liu iha kanal RTTL.EP no ba futuru hakarak asina MOU entre RHTO no SECOMS hodi promove direitu ema ho defisiénsia nian asesu ba informasaun ne’ebe inkluzivu hodi hatan ba PAN-EhD 2021-2030.

Prezidenti Parlamentu Nasionál (PPN) entrega hikas Motor Roda tolu ba Ema ho Defisiénsia.


Sua Exelensia Sra. Maria Fernanda Lay, Prezidenti Parlamentu Nasionál (PPN) entrega hikas Motor Roda tolu ba Ema ho Defisiénsia.
Motor roda tolu ne’ebe mak RHTO entrega ba PPN iha loron 03 fulan Setembru iha RHTO nia Gala Dinner, Palacio Nobre, Lahane Osidental. Exelensia PPN momentu ne’ebá husu RHTO atu ajuda identifika Ema ho Defisiénsia nune’e hafasil Exelensia PPN desidi Ema ho Defisiénsia bele hetan motor refere hodi utiliza.
Ohin loron Exelensia PPN entraga direta modifikasaun motor roda tolu ba ema ho defisiensia ho naran, Jose Corbafo ho Defisiénsia fiziku husi RAEOA. Iha okaziaun ne’e Sr.Corbafo sente kontenti no orgullu tebes, tamba durante ne’e hakarak tebes oinsa atu hetan motor ida atu fasilita nia atu hala’o nia negosiu kiik hanesan loke kios no hadia sasan eletroniku sira iha suku Padeai, Oe-cusse hodi sustenta nia familia, liu liu nia oan nain rua hodi kontinua nia estudu iha Universidade. Ohin loron Sr .Corbafo simu duni motor roda 3 husi Exelensia PPN.
Sr. Corbafo espresa katak hanesan grasa ida ba nia no agradese ba Maromak buat hotu la’o tuir nia tempu tamba durante ne’e esforsu hela maibe la iha rezultadu maibé ohin mehi ne’e hetan ona responde, tenik (Sr.Corbafo). Modifikasaun Motor Roda Tolu ne’e RHTO hala’o liu husi apoia finansia hosi MISEREOR/KZE.
Iha biban ne’e, RHTO rekomenda ba Orgaun soberania sira liu liu Parlamentu Nasional katak besik dadauk ona ba debate OGE 2025 tamba ne’e RHTO husu exelensia nafatin sai hanesan promotor ba direitu ema ho defisiénsia liu-liu oinsa mak bele fo hanoin ba ita nia orgaun estadu liu-liu Ministeriu sira ne’ebe mak hola parte iha PAN-EHD 2021-2030 ne’ebe mak aprovadu ona iha Konselu Ministru no Konvensaun direitu ema ho defisiénsia ne’ebe aprova no Ratifika ona iha Parlamentu Nasionál iha 2022, no Konvensaun kona-ba Direitu Ema ho Defisiénsia (CRPD) entre em vigór hafoin Konvensaun refere Estadu Timor-Leste ratifika iha ONU iha inisiu 2023. Ho ratifikasaun ba Konvensaun ne’e, governu no liña Ministeriu sira bele konsidera aloka Orsamentu Geral Estadu tuir programa ne’ebe sensivel tamba Timor-Leste mos adere ona ba Komprimisiu ODS katak” la bele husik ema ida hela iha kotuk”
*SuraHoHauIhaOGE2025#

LANSAMENTU OFISIAL ENTREGA ASESIBILIDADE IHA ESKOLA.

Semana kotuk liu ba: Ra’es Hadomi Timor Oan hamutuk ho Parseira sira lansamentu official hodi entrega asesibilidade ne’ebe konstrui husi RHTO iha eskola EBC Mehara postu administrative Tutuala Munisipiu Lautem no EBC Beadik Postu administrativu manatutu Villa Munisipiu Manatutu ba ema ho defisiénsia hodi garante inkluzividade iha eskola no partisipasaun ema ho defisiénsia nian nebe efetivu iha eskola sira hodi la husik ema ida iha kotuk.
Aktividade ne’e hetan apoiu husi Governo Australia Liu husi Parseiru Dezemvolvimentu Humanu(PHD)

La rende atu fahe informasaun ba Komunidade kona ba Inkluzaun defisiénsia

Vikeke:Ohin loron Tersa-feira,12/03/2023 offisial Ra’es Hadomi Timor-oan munisipiu Vikeke halo Sosializasaun iha Suku Irabin De Baixo,postu Administrativu Uatucarbau.
Objetivu husi sosializasaun ne’e atu hasa’e konsensia kona ba komunidade,Ema ho defisiénsia no autoridade local sira nia konsensia kona ba Inkluzaun defisiénsia no oinsa utiliza terminolojia ne’ebe apropriadu ba ema ho defisiénsia iha sira nia Suku rasik.
Aktividade ne’e realiza tamba hetan apoiu husi Governo Australia DFAT liu husi Parseiru Dezemvolvimentu Humanu(PHD)

RHTO hahu hari asesibilidade iha Eskola no Edifisiu públiku balun iha Munisipiu

RHTO hahu hari asesibilidade iha Eskola no Edifisiu públiku balun iha Munisipiu

Ra’es Hadomi Timor Oan hahu halo asesmentu iha fulan fevereiru no kontinua hari asesibilidade,halo rampa no haris fatin Ne’ebe mak asesivel ba ema ho defisiénsia iha fatin públiku sira hanesan eskola iha Baucau, Lautem no Registu Notariadu iha Vikeke ne’ebe mak ekipa RHTO halo ona identifikasaun ba ,atu nune’e ba futuru ema ho defisiénsia bele asesu ho livre iha eskola hodi hala’o sira nia processu aprendizagem ho diak no livre iha sala de aula no asesu ba haris fatin ho independente no Registu Notariadu hodi hetan dokumentus ruma ne’ebe mak presiza hanesan Bilete de Identidade no Certidaun Nascimentu,iha tempu badak mos sei implementa mos ba eskola no edifisiu públiku balun ne’ebe mak ekipa RHTO halo identifikasaun ona iha munisipiu balun.
Aktividade ne’e ne’e hala’o tamba hetan apoiu husi Governu Australia DFAT liu husi parseiru dezemvolvimentu Humanu( PHD)

Ekipa RHTO halo Vizita ba Ema ho Defisiénsia iha Suku Saburai, Munisipiu Aileu. 

Ekipa RHTO halo Vizita ba Ema ho Defisiénsia iha Suku Saburai, Munisipiu Aileu.

 

Ekipa RHTO halo Vizita ba Ema ho Defisiénsia iha Suku Saburai, Munisipiu Aileu. 

Maun João Manuel do Rego ne’ebé RTTL.EP, fo sai nia filmajem iha loron rua liu ba.

Liu husi vizita ida ne’e Diretor RHTO hateten: ami ekipa ne’bé mai vizita kolega João mai ho buat ne’ebé kbi’it organizasaun RHTO, ida ne’e hanesan sentidu solidariedade ida ba João hanesan ami-nia belun di’ak no Ema ho Defisiensia ida. Enkoraza nafatin familia labele halo diskriminasaun ba João tanba nia defisiénsia, nia iha direitu hanesan ema sira seluk tuir Konstituisaun artigu16 no 21 proteje no alende ne’e estadu Timor-Leste mós ratifika ona Konvensaun kona-ba Direitu Ema ho Defisiénsia ne’ebé entra vigor.

Ho prezensa RHTO ho ekipa nian halo João ho familia sente kontenti tebes hanesan grasa ida tamba Ema ho Defisiénsia mak halo vizita ba nia maluk ho Defisiénsia maske rai do’ok no kalan maibe ekipa konsege too duni fatin, tenik Joao nia mama.

RHTO mós agradese ba ADTL ho nia ekipa nia apoia, maun Apoly ne’ebé hola parte iha ekipa vizita ne’e, reprezenta ADTL no ba TL.Ep, nia servisu ne’ebé maka di’ak tebes durante ne’e hodi fo sai informasaun kona-ba Ema ho Defisiénsia iha area rurais, liliu belun João nia moris. Fiar Nafatin RTTL.EP, sai matan, tilun no ibun ba grupu marjinaladu sira liliu Ema ho Defisiénsia sira.

Fatin: Saburai, Aileu,17/08/2023

Media RHTO

1 2